Trzeźwymi bądźcie
 numer 1/2010
 numer 2/2010
 numer 3/2010
 numer 4/2010
 numer 5/2010
 numer 6/2010

Wstęp, Krzysztof Kościelecki OFMCap

* Problemy alkoholowe i abstynencja *

Viktora Emila Frankla praktyczne wskazania do terapii uzależnień, Jerzy Piotr Marciniak
Wczesna profilaktyka uzależnień, ks. Marek Dziewiecki
Terminarz Ośrodka Apostolstwa Trzeźwości na rok 2010
Nasi duszpasterze. Dziękuję Bogu, że tu się znalazłem, Tadeusz Pulcyn
Nasze siostry w OAT. Czują się potrzebne, Tadeusz Pulcyn
Z kart historii. Jak powstało Zgromadzenie Sióstr Wspomożycielek Dusz Czyśćcowych, s. Anna Czajkowska
Świadectwa. Siła wspólnoty, Jurek
Dwanaście Kroków AA i zasady ich realizacji, Magdalena Korzekwa
Spostrzeżenia. Tatocentryzm? Anna Janik-Szewczyk
Z prasy. Kiedy mąż pije, Zbigniew Olejnik
Uzależnienia. Zakupoholizm, Anna Janik-Szewczyk
Rozmawiajmy z naszymi dziećmi, Anna Janik-Szewczyk

* Apostoł Trzeźwości *

Wstęp, ks. Zbigniew Kaniecki
Zarządzenie w sprawie praktyki trzeźwości i abstynencji wśród duchowieństwa, bp Piotr Dudziec
Dokumenty. Regulamin Wyróżnienia Przewodniczącego Zespołu Konferencji Episkopatu ds. Apostolstwa Trzeźwości

REFLEKSJE

Program Dwunastu Kroków
jest opisany w sposób tak lapidarny,
prosty i wolny od technicznych wyrażeń,
że jest w stanie zrozumieć go
każdy dorosły człowiek.

Przed pójściem na pierwszy mityng otwarty Anonimowych Alkoholików przeczytałam najważniejszy tekst źródłowy, dotyczący programu Dwunastu Kroków, a także kilka innych książek i artykułów na temat programu, dzięki któremu setki tysięcy alkoholików na całym świecie powróciło do trzeźwego życia. Miałam więc już wstępne rozeznanie co do istoty Dwunastu Kroków, a także co do rozbieżności w ich interpretacji. Idąc na pierwszy mityng, postawiłam sobie dwa zasadnicze pytania: czy tak lapidarnie sformułowany program pracy nad sobą, jakim jest program Dwunastu Kroków, może być zrozumiałym i skutecznym narzędziem trzeźwienia dla ludzi uzależnionych, z których większość raczej nigdy nie przeczyta naukowych analiz na temat tegoż Programu? I pytanie drugie: czy ludzie uzależnieni od alkoholu - zwłaszcza w początkowej fazie trzeźwienia - będą w ogóle w stanie dzielić się swoimi doświadczeniami w odniesieniu do Programu Dwunastu Kroków, skoro każdy z tych ludzi przez wiele lat stosował swoistą anty-komunikację w odniesieniu do osób z otoczenia, a nawet wobec samego siebie? W czynnej fazie choroby uzależnieni byli przecież specjalistami od manipulowania po to, by tworzyć sobie komfort picia, a samych siebie oszukiwali w ramach systemu iluzji ("nie jestem alkoholikiem") i zaprzeczeń ("picie alkoholu nie powoduje żadnych strat w moim życiu").

Dwanaście Kroków i inne dokumenty AA

Uczestnictwo w kolejnych otwartych mityngach AA pozwoliło mi znaleźć odpowiedź nie tylko na dwa powyższe pytania, ale także na te pytania, które pojawiły się w międzyczasie w mojej świadomości. Najważniejszym moim odkryciem było to, że Program Dwunastu Kroków nie jest jedynym punktem odniesienia w czasie mityngów grup AA. Na początku każdego mityngu uczestnicy czytają bowiem nie tylko tekst Dwunastu Kroków, ale też Preambułę AA, Dwanaście Tradycji oraz Zasady uczestnictwa w grupie AA. Dwanaście Kroków to program trzeźwienia, a zatem najważniejszy dokument AA, natomiast pozostałe dokumenty regulują różne sprawy związane z technicznym funkcjonowaniem AA.

Preambuła AA

Preambuła to syntetyczny opis tożsamości osób, które włączają się do społeczności Anonimowych Alkoholików. Są to ludzie, którzy odkryli już, że mają problem z alkoholem i którzy pragną uwolnić się z tego uzależnienia. To jedyny warunek przystąpienia do wspólnoty AA. Jest to wspólnota, która programowo nie łączy się - a tym bardziej nie utożsamia się! - z żadną religią, partią polityczną, instytucją czy organizacją społeczną. W ten sposób wspólnota AA pozostaje zawsze otwarta na wszystkich ludzi, którzy pragną wyzdrowieć z alkoholizmu i chroni ich przed pokusą podjęcia polemik w jakiejkolwiek dziedzinie czy do rozmawiania o czymkolwiek innym niż o wychodzeniu z problemu alkoholowego. Uczestnictwo w grupie AA jest całkowicie dobrowolne, a każdy z uczestników decyduje jedynie o sobie i jest odpowiedzialny wyłącznie za siebie, za swoje zachowanie.

Dwanaście Tradycji AA

Dwanaście Tradycji to opis zasad postępowania grup AA w odniesieniu do środowiska zewnętrznego. Wyjątek w tym względzie stanowi Tradycja Druga3, gdyż reguluje ona nie tylko relacje AA do środowiska zewnętrznego, ale także kwestię kierownictwa wewnątrz AA. Zgodnie z tą Tradycją wszyscy członkowie AA są sobie równi i nikt nie może uzurpować sobie prawa ani do reprezentowania AA na zewnątrz, ani do bycia przełożonym czy autorytetem wewnątrz danej grupy.
Analizując Dwunastą Tradycję, zrozumiałam sens nacisku, jaki jest kładziony w AA na zachowanie anonimowości. Zanim zaczęłam chodzić na mityngi AA i grup pokrewnych - na przykład Anonimowych Narkomanów - sądziłam, że sensem zasady anonimowości jest ochrona danego mężczyzny czy danej kobiety przed zdemaskowaniem w swoim środowisku, że jest kimś uzależnionym. Nie tu jednak tkwi sens zasady anonimowości!
W AA nie chodzi bowiem o anonimowość w sensie współcześnie rozumianej ochrony prywatności czy ochrony danych osobowych. Wychodzenie z uzależnienia jest przecież powodem do dumy! Sensem anonimowości w AA jest raczej coś odwrotnego niż ochrona prywatności, a mianowicie ochrona przed pokusą zaistnienia kogoś z trzeźwiejących alkoholików w sferze publicznej! Ta zasada okazuje się prorocza i szczególnie potrzebna w naszych czasach, gdy w mediach wiele jest obecnie programów typu "na każdy temat". W tej sytuacji mogłoby się znaleźć wielu trzeźwiejących alkoholików, którzy zechcieliby zaistnieć w mediach i opowiadać o swojej specyficznej drodze trzeźwienia. Wtedy program Dwunastu Kroków zostałby odsunięty w cień albo wypaczony przez wypowiadane "pod publiczność" komentarze czy interpretacje.

Zasady uczestnictwa w grupie AA

Przekonałam się, że komunikowanie w czasie mityngów AA funkcjonuje bardzo sprawnie i że Zasady uczestnictwa w grupie AA precyzyjne regulują kwestie techniczne w tym względzie.
Otóż, spiker wybiera konkretny Krok Programu AA, który będzie omawiany w czasie danego mityngu, jednak spiker ten nie sprawuje żadnej władzy. Nie traktuje samego siebie - ani nie jest traktowany przez innych - jako specjalistę czy autorytet. On jedynie przydziela głos według kolejności zgłoszeń. Nikomu nie wolno przerywać, nikt nie ma prawa nikogo pouczać. Nie można z nikim polemizować, nikomu udzielać rad, nikogo ganić czy chwalić. Nikt też nie jest przymuszany do zabierania głosu. Kto chce, ten może ograniczyć się do słuchania tego, co mówią inni o swoich sposobach mierzenia się z problemami alkoholowymi.
Są to zatem klasyczne zasady komunikowania, zwanego obecnie komunikacją nie-dyrektywną. Okazuje się, że grupy AA wyprzedziły w tym względzie współczesne osiągnięcia profesjonalistów z zakresu psychologii komunikacji międzyludzkiej.

Zakończenie

W oparciu o moje osobiste obserwacje, poczynione w czasie mityngów otwartych, w których uczestniczyłam, a także w oparciu o moje rozmowy z trzeźwiejącymi alkoholikami i narkomanami, mogę stwierdzić, że program Dwunastu Kroków jest sformułowany niezwykle precyzyjnie, wręcz genialnie. Z jednej strony jest opisany w sposób na tyle lapidarny, prosty i wolny od technicznych wyrażeń, że jest w stanie zrozumieć go każdy dorosły człowiek.
Z drugiej strony jest to program sformułowany tak precyzyjnie i jasno, że nie poddaje się manipulacji nawet ze strony tych ludzi, którzy z jakiegoś względu chcieliby wypaczyć jego znaczenie.
Skuteczną pomocą w respektowaniu oryginalnego znaczenia programu Dwunastu Kroków są zasygnalizowane powyżej tradycje i zasady, które regulują praktyczne aspekty trzeźwienia metodą Dwunastu Kroków w ramach grup Anonimowych Alkoholików.