Trzeźwymi bądźcie
 numer 1/2010
 numer 2/2010
 numer 3/2010
 numer 4/2010
 numer 5/2010
 numer 6/2010

Wstęp, Krzysztof Kościelecki OFMCap

Problemy alkoholowe i abstynencja

Święty Tomasz i profilaktyka, Krzysztof Wojcieszek
Droga Krzyżowa, Dariusz Sosnowski OFMCap
Pieśni wielkopostne
Ogrójec - szkoła modlitwy, ks. Marek Dziewiecki
Apostolstwo trzeźwości, Tadeusz Pulcyn
Terminarz Ośrodka Apostolstwa Trzeźwości
Świadectwa. Na dobre i na złe, Danka
Uzależnienia. Anoreksja, Anna Janik-Szewczyk
Ogólnopolska Poradnia Telefoniczna dla Osób w Kryzysie Emocjonalnym
Spostrzeżenia. Wielkanocne dylematy, Anna Janik-Szewczyk
Święci kapucyni. Kryspin z Viterbo, Anna Janik-Szewczyk
Recenzje. AA w oczach psychologa, Magdalena Korzekwa
Rozważania różańcowe. Zło dobrem zwyciężaj, ks. Jerzy Popiełuszko
Kapłan - obrońca kobiet i rodzin, ks. Marek Dziewiecki
Warto przeczytać. Ksiądz Jerzy zwyciężał dobrem, T.P.
Z prasy. W Rzeszowie więcej wódki? Zbigniew Olejnik

Apostoł Trzeźwości

Wstęp, ks. Zbigniew Kaniecki
Grupy robocze Zespołu Konferencji Episkopatu Polski ds. Apostolstwa Trzeźwości
Sylwetki. Pascha Matta Talbota, Krzysztof Wojcieszek

Problemy alkoholowe i abstynencja

Z dorobkiem programowym
licznych błogosławionych apostołów trzeźwości
i wielu świeckich organizacji i ich promotorów,
z szerokim wsparciem duchowym Jana Pawła II
kościelny ruch trzeźwościowy
wkroczył w XXI wiek.

     Ruch trzeźwościowy w Polsce pod auspicjami Kościoła sięga XVII wieku. Jego inspiratorem jest bł. o. Jan Stanisław Papczyński (1631-1701), spowiednik króla Jana III Sobieskiego i założyciel Zakonu Księży Marianów. W nadużywaniu alkoholu widział jedną z przyczyn chylącej się ku upadkowi Rzeczy Pospolitej. Nawoływał do "powstrzymywania się od picia gorzałki" wszystkie stany. Przekonywał: "[Odurzony okowitą] tysiąc razy fałszywie przysięga, [fałszywe] składa świadectwa (...). Pijaństwo jest płodną rodzicielką przestępstw". Sam Papczyński był abstynentem i nakazał przestrzeganie i upowszechnianie abstynencji przez zakonników. Marianów można więc uznać za prekursorów apostolstwa trzeźwości.
     Za twórcę programowych inicjatyw trzeźwościowych uznaje się bł. o. Honorata Koźmińskiego (1829-1916), kapucyna, założyciela wielu bezhabitowych zgromadzeń żeńskich, których celem było miedzy innymi kształtowanie "właściwych postaw" wobec alkoholu (jedno z nich - Zgromadzenie Służek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanej - istnieje do dziś). Ojciec Honorat gromił z ambony tych, którzy chrzciny, wesela czy pogrzeby traktowali jako okazję do pijatyk. "Pijaństwo niepłodne czyni serce" - argumentował kapucyński apostoł trzeźwości.
     Bodaj pierwszy w Polsce notoryczne nadużywanie alkoholu nazwał chorobą - bł. ks. Bronisław Markiewicz (1842-1912), założyciel towarzystwa i czasopisma pod nazwą "Powściągliwość i Praca". Wielokrotnie na łamach prasowych podkreślał, że "alkoholizm czyni szkody donioślejsze aniżeli cholera, dżuma i tym podobne zarazy". "Nóż do gardła mamy przyłożony" - pisał, gdy "roztrąbiono" po całej Europie porzekadło: "Pijany jak Polak". Później sprokurował "Zasady wychowania do trzeźwości" z zaleceniem wprowadzenia ich w życie w parafiach. Spadkobiercami jego idei są członkowie Zgromadzenia św. Michała. Konstytucje zakonne zobowiązują ich do abstynencji od alkoholu. Przestroga Markiewicza - "Polska albo będzie trzeźwa, albo jej wcale nie będzie" - stanowiła wyzwanie dla apostolatu trzeźwości.
     Ks. Ignacy Kłopotowski (1866 - 1931) zachęcał do zajmowania się profilaktyką uzależnień - zwłaszcza na Mazowszu - na łamach dziennika "Polak-Katolik" oraz tygodników "Posiew" i "Przegląd Katolicki". Na Śląsku płodnym publicystą trzeźwościowym był bł. ks. Józef Czempiel (1883-1942); w "Wiadomościach Parafialnych" nakłaniał do zakładania poradni odwykowych. Był pierwszym prezesem Katolickiego Związku Abstynentów. Z podwarszawskiego Niepokalanowa "inicjatywom abstynenckim" patronował św. Maksymilian Maria Kolbe (1894-19401). Abstynencję propagował na łamach "Rycerza Niepokalanej". Po drugiej wojnie światowej krzewił ją na Rzeszowszczyźnie ks. Antoni Cząstka (1886-1976). Już jako dziewiętnastolatek wstąpił w szeregi "Eleuterii" - towarzystwa "bezwzględnej wstrzemięźliwości od napojów alkoholowych". Założył Koło Kleryków Abstynentów, a potem koła Polskiej Ligi Przeciwalkoholowej oraz Filareckiego Związku Elsów i animował Bractwa Wstrzemięźliwości. "Każda wstrzemięźliwość, a nawet zupełnie wstrzymywanie się od używania alkoholu, jest cnotą chrześcijańską (...), a ćwiczyć się w cnotach jest obowiązkiem, a nie dziwactwem" - tłumaczył nie przekonanym.
     Kapucyn, o. Benignus Jan Sosnowski (1916-1997), kontynuator dzieła bł. Honorata, założyciel Ośrodka Apostolstwa Trzeźwości w Zakroczmiu utożsamiał się z ideą abstynencką totalnie, podobnie jak zaprzyjaźniony z nim sługa Boży ks. Franciszek Blachnicki (1921-1987), twórca ruchu oazowego Światło-Życie, Krucjaty Wstrzemięźliwości, Krucjaty Wyzwolenia Człowieka. I ks. Blachnickiemu, i o. Sosnowskiemu wielokrotnie błogosławili w pracy apostolskiej Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński (1901-1981) i kard. Karol Wojtyła (1920-2005), późniejszy Papież Jan Paweł II.
     Papież często zwracał się do Polaków, zalecając: "Bądźcie trzeźwi! Czuwajcie" (1P5,8). "Nie poddawajcie się kulturze śmierci" - mówił w Watykanie w 1984 do młodzieży świata, wśród których było kilka tysięcy Polaków. Trzy lata później na Jasnej Górze, zwracając się do młodego pokolenia rodaków, nalegał: "Nie niszcz siebie!" I wyjaśniał: "Kiedy degradujesz siebie przez nałóg, to równocześnie niszczysz drugich (...). Osłabiasz społeczeństwo". Ojciec Święty modlił się: "Maryjo, Królowo Polski, bądź nadal natchnieniem tych wszystkich, którzy walczą o trzeźwość swych bliźnich, o trzeźwość siebie samych. O trzeźwość narodu. Jestem szczególnie wdzięczny tym, którzy podejmują inicjatywy w tej dziedzinie. Nie wolno tych inicjatyw ośmieszać i pomniejszać! Zbyt wysoka jest stawka, o którą chodzi..."

DZIEDZICTWO APOSTOLATU TRZEŹWOŚCI I JEGO ROZWÓJ

     Z dorobkiem programowym licznych błogosławionych apostołów trzeźwości i wielu świeckich organizacji abstynenckich i ich promotorów, z szerokim wsparciem moralnym i duchowym Piotra naszych czasów - kościelny ruch trzeźwościowy wkroczył w XXI wiek. - Ten dorobek nie jest marnotrawiony - mówi ks. Zbigniew Kaniecki, sekretarz Zespołu Konferencji Episkopatu Polski ds. Apostolstwa Trzeźwości (ZKEPAT). - Już po II wojnie światowej kierunek działalności trzeźwościowej Kościoła określiły "Wytyczne Episkopatu dla kościelnej działalności trzeźwościowej" z 1959 roku, znowelizowane 12 lat później; to jedyny tego typu dokument w świecie. Powstał w okresie Wielkiej Nowenny jako element milenijnego programu odrodzenia moralnego, którego celem było ugruntowanie cnoty trzeźwości w narodzie polskim, i do dzisiaj stanowi fundament posługi trzeźwościowej kapłanów w Polsce. Zawiera główną zasadę duszpasterstwa trzeźwości: "Przez dobrowolną, całkowitą abstynencję wielu do trzeźwości stanowej i zawodowej wszystkich". Od 1970 do 1997 roku nad realizacją tej zasady czuwała Komisja Episkopatu Polsk ds. Trzeźwościi. Potem jej zadania przejął Zespół Apostolstwa Trzeźwości przy Konferencji Episkopatu Polski (dziś ZKEPAT). Od 6 marca 2008 roku jego przewodniczącym jest bp Tadeusz Bronakowski, biskup pomocniczy diecezji łomżyńskiej.
     Jakie są dziś priorytety Zespołu? - Przede wszystkim podejmujemy działania - mówił niedawno w OAT bp Bronakowski - promujące trzeźwość i abstynencję w parafiach, ośrodkach duszpasterskich i w dostępnych nam środkach społecznego przekazu. Planujemy otwarcie strony internetowej, która stanie się podstawą dalszej aktywności w sieci. Nie zapominamy również o apostolstwie poprzez pogłębienie współpracy z samorządami lokalnymi i innymi instytucjami prowadzącymi działalność w szeroko rozumianej dziedzinie rozwiązywania problemów alkoholowych. Szukamy dróg współpracy ze szkołami i uczelniami oraz innymi instytucjami odpowiedzialnymi za edukację i wychowanie młodzieży (...). Naszą szansę upatruję nie tyle w zwielokrotnieniu działań, ile w znalezieniu właściwych dróg docierania do ludzi z pozytywnym przekazem o trzeźwości. Powołani są do tego diecezjalni duszpasterze trzeźwości.
     Wśród inicjatyw kościelnych związanych z upowszechnianiem abstynencji jest Tydzień Modlitw o Trzeźwość Narodu (od ostatniej niedzieli karnawału do pierwszej niedzieli Wielkiego Postu), ogólnopolskie spotkania trzeźwościowe w Licheniu i na Jasnej Górze, Zimowe Igrzyska Abstynentów organizowane przez twórcę "Wesela Wesel" - ogólnopolskich spotkań małżeństw, które miały wesela bezalkoholowe - ks. Władysława Zązla czy liczne pielgrzymki do miejsc świętych w intencji trzeźwości.
     Dużą wagę ruch trzeźwościowy pod auspicjami Kościoła przywiązuje do rozpoczętej 25 lat temu przez Episkopat inicjatywy - "Sierpień miesiącem abstynencji". Sierpień jako miesiąc największych uroczystości maryjnych i doniosłych rocznic narodowych stał się symbolem zrywu trzeźwościowego wpisanego w ideę Jasnogórskich Ślubów Narodu w roku 1956, kiedy pod nieobecność więzionego przez SB Prymasa Polski - milion osób złożyło swój podpis pod przysięgą: "Przyrzekamy wypowiedzieć walkę lenistwu i lekkomyślności, marnotrawstwu, pijaństwu, rozwiązłości".

LIDERZY APOSTOLATU TRZEŹWOŚCI

     Zwłaszcza marianie i kapucyni nie zawiedli swoich inicjatorów apostolatu trzeźwości. Licheńskie Centrum Pomocy Rodzinie i Osobom Uzależnionym (LCPRiOU) przy mariańskim sanktuarium Matki Bożej stale zwiększa liczbę psychologów i wolontariuszy. - Gdy oni stwierdzą, że człowiek szukający pomocy potrzebuje duchowego wsparcia, wkraczam do akcji - zaznacza ks. Robert Krzywicki, duszpasterz licheńskiego centrum (...). W nurt kapłańskiej interwencji wpisują się rekolekcje i dni skupienia, między innymi dla osób trzeźwiejących i członków ich rodzin (...). Kapucyński Ośrodek Apostolstwa Trzeźwości już 40 lat kształci seminarzystów do posługi w duszpasterstwie trzeźwości, wychowuje świeckich apostołów trzeźwości. Organizuje spotkania dla dorosłych, młodzieży i dzieci, dla uzależnionych i współuzależnionych, dla samotnych i całych rodzin (...). - W OAT - oceniają jego goście - splatają się dwie tradycje: praca według wskazań badań socjologicznych, psychologicznych, nawet z zakresu biologii i medycyny, i praca według franciszkańskiej ascezy. - Nie ma człowieka, który by nie tęsknił świadomie czy podświadomie za Bogiem - mówi o. Krzysztof Kościelecki - dyrektor OAT. - I naszym zadaniem jest pomaganie tym, którzy (...) są zagubieni, zalęknieni i potrzebują wsparcia duchowego.
     Ks. Franciszek Blachnicki mówił, że "zanim ludzie zaczną trzeźwo żyć, muszą wyzwolić się z lęku, czyli stanąć na mocnym fundamencie". Po zlikwidowaniu przez SB w 1960 roku Centrum Krucjaty Wstrzemięźliwości, jej idea nabierała nowego kształtu pod nazwą: Krucjata Wyzwolenia Człowieka. Doceniał tę inicjatywę kard. Wojtyła. I później, już jako Papież - 8 czerwca 1979 roku w Nowym Targu - mówił do przedstawicieli KWC: "Proszę, abyście przeciwstawiali się wszystkiemu, co uwłacza ludzkiej godności i poniża obyczaje zdrowego społeczeństwa, co czasem może aż zagrażać jego egzystencji i dobru wspólnemu, co może umniejszać jego wkład do wspólnego skarbca ludzkości, narodów chrześcijańskich, Chrystusowego Kościoła" (...).
     Spektakularnym działaniem od dwudziestu pięciu lat wyraża się ruch Wesele Wesel. Dzieło pobłogosławił w 1999 roku w Rzymie Jan Paweł II (...). Inicjatywa lokalna [ks. Władysława Zązla] przekształciła się w ruch ogólnopolski. Spotkania Wesele Wesel mają charakter rekolekcyjny i edukacyjny. - Służą umacnianiu nas w dawaniu świadectwa w środowiskach, w których żyjemy - mówią pary małżeńskie, które stale podtrzymują abstynencję. - Promujemy też zabawy bez alkoholu. Świetnym ich wodzirejem jest sam ks. Władysław. Bodaj cała Polska zna już jego sakramentalne powiedzenie: "Pić nie duzo to nic duzego, ale nie pić wcale - to dopiero cosik".

Tadeusz Pulcyn